UYQUNING DAVOMIYLIGI VA SIFATI ORTIQCHA VAZN SHAKLLANISHIGA TA’SIRINI EPIDEMIOLOGIK VA GIGIYENIK TAHLILI - Karlibaeva U. J.; Jalolov N.N.; Choriqulova F. E.; Ne’matova Z. A. (The Conference Hub, 2025)
Mazkur adabiyotlar sharhi uyquning davomiyligi va sifati bilan ortiqcha vazn hamda semizlik o‘rtasidagi bog‘liqlikni epidemiologik va gigiyenik nuqtai nazardan tahlil qiladi. So‘nggi o‘n yilliklarda semizlik global sog‘liqni saqlash muammosiga aylangan bo‘lib, 2022-yilda dunyodagi kattalar aholisining taxminan 43 foizi ortiqcha vazn, shundan 16 foizi semizlik bilan yashayotgani qayd etilgan; jami 2,5 milliard kattalar ortiqcha vaznli, 890 millioni esa semizlikka ega shaxslar sifatida baholangan. Ko‘plab epidemiologik tadqiqotlar qisqa uyqu davomiyligi (odatda <6–7 soat) ortiqcha vazn va semizlik xavfini 1,2–1,5 baravar oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi; bu holat bolalar va kattalarda ham kuzatilgan. Prospektiv meta-tahlillarda qisqa uyqu bilan kelajakda semizlik rivojlanishi o‘rtasida ahamiyatli bog‘liqlik aniqlangan (kattalarda taxminiy odds nisbati 1,4 atrofida).
Keywords: uyqu davomiyligi, uyqu sifati, ortiqcha vazn, semizlik, epidemiologiya, gigiyenik baholash, tana massasi indeksi (TMI), uyqu gigiyenasi; profilaktika.